در قران ، روایات و احادیث
در قران کلمهٔ وقف نیامده است، ولی عناوینی همچون صدقه، خیر، برّ، انفاق، احسان مشاهده میشوند، و هر یک از این عناوین بر وقف صدق میکند، زیرا وقف، هم صدقه است و هم برّ و نیکی است ولی در عین حال عنوانی خاص برای وقف است، یعنی بین وقف و بین این عناوین عام و خاص مطلق است و وقف عنوانی خاص میباشد. در اکثر قریب به اتفاق احادیث نیز لفظ وقف به کار برده نشده است اما برای تشویق مردم به آن روایات و حدیثهای متعددی موجود است و ثوابهای فراوانی برای کسانی که به انجام آن همت بگمارند وعده داده شده است. یکی از این احادیث حدیث «صدقهٔ جاریه» است که در جواهر آمده: در مسالک است و از تذکره نیز حکایت شده و در مهذبالبارع و تنقیح هم آمده که علماء فرمودهاند: مراد از صدقه جاریه همان وقف است.
در روایتی رسول خدا (ص) فرموده است : ” وقتی انسان بمیرد ، پرونده اعمال وی بسته میشود ، مگر در سه مورد: صدقه جاریه، علمی که از ان نفع برده شود و فرزند صالحی که برایش دعا کند “ . و در حدیثی به همین مضمون فرموده اند : ” پس از مرگ ادمی پاداشی بدنبال فرد نمی اید ، مگر در سه خصلت : صدقه ای که فرد در زمان حیاتش جاری و برقرار ساخته و پس از مرگش تا قیامت جاری و برقرار می ماند .
امامی، سید حسن، حقوق مدنی
کاتوزیان، ناصر، دوره مقدماتی حقوق مدنی؛ اموال و مالکیت
یَسْـَٔلُونَکَ مَاذَا یُنفِقُونَ ۖ قُلْ مَآ أَنفَقْتُم مِّنْ خَیْرٍۢ فَلِلْوَٰلِدَیْنِ وَٱلْأَقْرَبِینَ وَٱلْیَتَٰمَىٰ وَٱلْمَسَٰکِینِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِیلِ ۗ وَمَا تَفْعَلُوا۟ مِنْ خَیْرٍۢ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِهِۦ عَلِیمٌۭ
از تو سؤال می کنند چه چیز انفاق کنند ؟ بگو : « هر خیر و نیکی (و سرمایه سودمند مادی و معنوی) که انفاق می کنید باید برای پدر و مادر و نزدیکان و یتیمان و مستمندان و درماندگان در راه باشد . » و هر کار خیری که انجام دهید ، خداوند از آن آگاه است . (لازم نیست تظاهر کنید ، او می داند)
سوره مبارکه بقره ایه 215
مَّثَلُ ٱلَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُمْ فِى سَبِیلِ ٱللَّهِ کَمَثَلِ حَبَّهٍ أَنۢبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِى کُلِّ سُنۢبُلَهٍۢ مِّا۟ئَهُ حَبَّهٍۢ ۗ وَٱللَّهُ یُضَٰعِفُ لِمَن یَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِیمٌ
کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق می کنند ، همانند بذری هستند که هفت خوشه برویاند ؛ که در هر خوشه ، یکصد دانه باشد ؛ و خداوند آن را برای هر کس بخواهد (و شایستگی داشته باشد) ، دو یا چند برابر می کند ؛ و خدا (از نظر قدرت و رحمت) وسیع ، و (به همه چیز) داناست .
سوره مبارکه بقره ایه 261
ٱلَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُمْ فِى سَبِیلِ ٱللَّهِ ثُمَّ لَا یُتْبِعُونَ مَآ أَنفَقُوا۟ مَنًّۭا وَلَآ أَذًۭى ۙ لَّهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَا هُمْ یَحْزَنُونَ
کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق می کنند ، سپس به دنبال انفاقی که کرده اند ، منت نمی گذارند و آزاری نمی رسانند ، پاداش آنها نزد پروردگارشان (محفوظ) است ؛ و نه ترسی دارند ، و نه غمگین می شوند .
سوره مبارکه بقره ایه 262
وَمَآ أَنفَقْتُم مِّن نَّفَقَهٍ أَوْ نَذَرْتُم مِّن نَّذْرٍۢ فَإِنَّ ٱللَّهَ یَعْلَمُهُۥ ۗ وَمَا لِلظَّٰلِمِینَ مِنْ أَنصَارٍ
و هر چیز را که انفاق می کنید ، یا (اموالی را که) نذر کرده اید (در راه خدا انفاق کنید) ، خداوند آنها را می داند . و ستمگران یاوری ندارند
سوره مبارکه بقره ایه 270
لَّیْسَ ٱلْبِرَّ أَن تُوَلُّوا۟ وُجُوهَکُمْ قِبَلَ ٱلْمَشْرِقِ وَٱلْمَغْرِبِ وَلَٰکِنَّ ٱلْبِرَّ مَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْیَوْمِ ٱلْءَاخِرِ وَٱلْمَلَٰٓئِکَهِ وَٱلْکِتَٰبِ وَٱلنَّبِیِّۦنَ وَءَاتَى ٱلْمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِۦ ذَوِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْیَتَٰمَىٰ وَٱلْمَسَٰکِینَ وَٱبْنَ ٱلسَّبِیلِ وَٱلسَّآئِلِینَ وَفِى ٱلرِّقَابِ وَأَقَامَ ٱلصَّلَوٰهَ وَءَاتَى ٱلزَّکَوٰهَ وَٱلْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَٰهَدُوا۟ ۖ وَٱلصَّٰبِرِینَ فِى ٱلْبَأْسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَحِینَ ٱلْبَأْسِ ۗ أُو۟لَٰٓئِکَ ٱلَّذِینَ صَدَقُوا۟ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِکَ هُمُ ٱلْمُتَّقُونَ
نیکی ، (تنها) این نیست که (به هنگام نماز ،) رویِ خود را به سوی مشرق و (یا) مغرب کنید ؛ (و تمام گفتگوی شما ، درباره قبله و تغییر آن باشد ؛ و همه وقت خود را مصروف آن سازید ؛) بلکه نیکی (و نیکوکار) کسی است که به خدا ، و روز رستاخیز ، و فرشتگان ، و کتاب (آسمانی) ، و پیامبران ، ایمان آورده ؛ و مال (خود) را ، با همه علاقه ای که به آن دارد ، به خویشاوندان و یتیمان و مسکینان و واماندگان در راه و سائلان و بردگان ، انفاق می کند ؛ نماز را برپا می دارد و زکات را می پردازد ؛ و (همچنین) کسانی که به عهد خود – به هنگامی که عهد بستند – وفا می کنند ؛ و در برابر محرومیتها و بیماریها و در میدان جنگ ، استقامت به خرج می دهند ؛ اینها کسانی هستند که راست می گویند ؛ و (گفتارشان با اعتقادشان هماهنگ است ؛) و اینها هستند پرهیزکاران !
سوره مبارکه بقره ایه 177
امام علی(ع) میفرمایند: «اِنَّ اللهَ فَرَضَ فی أموالِ الأغنیاءِ أقواتَ الفُقراءِ» (نهجالبلاغه، حکمت 328): (خدا، روزی [و نیازهای] بینوایان را در اموال اغنیا قرار داد).